Finality trong blockchain là gì?
Finality là thời điểm một giao dịch trên blockchain trở nên không thể đảo ngược. Khi giao dịch đã đạt finality, nó không thể bị roll back, sắp xếp lại hay xóa khỏi chain trừ khi có một cuộc tấn công cực kỳ tốn kém và bất thường vào network. Mỗi blockchain đạt finality theo cách khác nhau và ở tốc độ rất khác nhau, đó là lý do vì sao cùng một giao dịch chuyển tiền có thể an toàn để xử lý trong chưa đầy một giây trên network này nhưng lại mất gần một tiếng trên network khác.
Probabilistic Finality và Deterministic Finality
Các network dùng proof of work cung cấp probabilistic finality. Một block không bao giờ được coi là final về mặt toán học, nó chỉ trở nên khó đảo ngược theo cấp số nhân khi càng nhiều block được xếp chồng lên. Đó là lý do các sàn CEX phải chờ một số lượng xác nhận nhất định trước khi cộng tiền vào tài khoản nạp. Các chain xây trên proof of stake có thể cung cấp deterministic finality, nghĩa là một block được finalize rõ ràng bởi một nhóm đủ số lượng validators và không thể bị đảo ngược trừ khi một phần lớn giá trị đã stake bị phá hủy.
Finality mất bao lâu
Thời gian đạt finality khác biệt rất lớn giữa các network. Giao dịch Bitcoin theo thông lệ được coi là hoàn tất sau sáu xác nhận, tức khoảng một tiếng. Ethereum finalize sau hai epochs, khoảng mười ba phút. Các network mới nhắm tới finality dưới một giây: Solana xác nhận trong chưa đầy một giây, còn Arc của Circle settle theo cách deterministic dưới một giây, đây chính là lập luận kỹ thuật đứng sau việc dùng nó cho thanh toán. Cái giá phải trả thường là mức độ phi tập trung, vì finality càng nhanh thì thường đòi hỏi tập hợp validator càng nhỏ hoặc được kiểm soát càng chặt.
Vì sao finality quan trọng trong thực tế
Finality là thời điểm một người bán có thể yên tâm giao hàng, một sàn có thể cộng số dư, hoặc một bridge có thể giải phóng tiền trên destination chain. Hành động trước khi đạt finality chính là điều khiến các đợt tái tổ chức chain trở nên nguy hiểm: nếu một block bị đảo ngược, giao dịch trông có vẻ đã được xác nhận sẽ biến mất, cùng với mọi hash đã tham chiếu tới nó. Cross-chain bridge là thứ chịu rủi ro lớn nhất, vì chúng phải quyết định chờ bao lâu trước khi tin tưởng vào những gì source chain báo cáo.
FAQ
Finality là thời điểm một giao dịch trở nên không thể đảo ngược và không thể bị roll back hay sắp xếp lại nữa. Cho tới khi một giao dịch đạt finality, vẫn có khả năng nó bị hủy bởi một đợt tái tổ chức chain.
Probabilistic finality nghĩa là một giao dịch càng khó đảo ngược khi càng nhiều block được thêm vào, nhưng không bao giờ đạt được sự chắc chắn về mặt toán học. Deterministic finality nghĩa là các validators finalize block một cách rõ ràng, sau đó muốn đảo ngược sẽ phải phá hủy một lượng lớn giá trị đã stake.
Điều này phụ thuộc hoàn toàn vào network. Bitcoin theo thông lệ được coi là final sau khoảng một tiếng, Ethereum sau khoảng mười ba phút, còn các chain mới như Solana hay Arc thì dưới một giây.
Trên các chain dùng probabilistic finality không có một thời điểm duy nhất mà giao dịch trở nên final, nên các sàn chờ đủ số block để việc đảo ngược trở nên gần như bất khả thi về mặt thống kê rồi mới cộng tiền.
Muốn vượt mặt đối thủ?
Đăng ký Newsletter của bọn mình để nhận tin tức Blockchain hàng tuần dành riêng cho web3 builder.
